De geschiedenis van een grafkelder in Eerde

door Dieks Horsman

Omstreeks 1850 werd op het landgoed Eerde een Grafkelder gebouwd. Eigenlijk geen echte kelder, maar een klein stenen gebouw, hetgeen een stuk geschiedenis vertegenwoordigt van landgoed Eerde.

Landgoed Eerde kwam in 1706 in bezit van Johan Warner van Pallandt, een generaal die in 1715 een huis bouwde met de allure van een kasteel met daarbij een groots aangelegd park.
Tot 1982 (toen het laatste gedeelte van het landgoed in het bezit kwam van de Vereniging van Natuurmonumenten) heeft de familie van Pallandt veel invloed gehad op de ontwikkeling van het landgoed. Nog steeds wonen er leden van de familie op Eerde.
De laatste van Pallandt die eigenaar van het landgoed was, was Philip Dirk (1889 -1979). Hij erfde het van een ongehuwde achterneef, en was een sociaal bewogen man, met een grote liefde voor de natuur.

Het voormalige landgoed is nu in handen van Staatsbosbeheer (de boswachterij Ommen, ruim 600 hectare), de gemeente Ommen (landgoed Het Laar) en Natuurmonumenten (het kasteel, het parkbos, de steile oever, en het Eerder Achterbroek (samen ruim 500 hectare).

De grafkelder was privé-bezit van de familie van Pallandt. Na het bouwjaar 1850 zijn hier de lichamen van drie mensen bijgezet:

  1. Samuel Johannes Baron van Pallandt, overleden op 19 augustus 1890
  2. Rudolph Theodorus Baron van Pallandt, overleden op 15 maart 1913
  3. De identiteit van de derde persoon is niet bekend (zo staat vermeld op het informatiebord bij de grafkelder die een natuurmonumenten-enclave vormt in het gebied van staatsbosbeheer).
Op het moment dat Staatsbosbeheer delen van het landgoed kocht, wilde de familie liever nog geen afstand doen van de grafkelder.
Toen later meer privé eigendommen, zoals het kasteel, aan Natuurmonumenten werden overgedragen hoorde deze kelder daar ook bij.


Eerherstel grafkelder

De oude grafkelder raakte in de loop der jaren steeds meer in verval. Totdat deze op de monumentenlijst werd geplaatst. "We voelen ons daardoor verplicht om deze in stand te houden", aldus opzichter Herman Verbeek in de Twee-stromen krant van december 2002.

Om de grafkelder in oude luister te herstellen, verwijderde Natuurmonumenten allereerst een oude laag zand om folie te kunnen aanbrengen. Deze folie, die weer werd afgedekt met zand, zorgt ervoor dat de kelder waterdicht is. De kelder werd vervolgens voorzien van nieuwe luchtkokers, die groot genoeg zijn om vleermuizen door te laten maar te klein voor jongeren die de kelder met een bezoekje willen vereren. De heuvel op de kelder is aansluitend ingeplant met rododendrons, taxus en verschillende soorten dennen.

Aan de voorzijde van de kelder is een aantal natuurstenen delen vervangen door nieuwe. Het gietijzeren hek aan beide zijden van de kelder is gezandstraald en de punten ervan zijn door een smid hersteld. De ijzeren deur in de kelder is schoongemaakt en geverfd en de vloer van deze kelder is opnieuw aangelegd.

Natuurmonumenten heeft het geheel afgemaakt door de sparren langs de weg naar de grafkelder te vellen en te vervangen door beuken. "Dit past beter in deze omgeving", aldus opzichter Herman Verbeek.

foto grafkelder
nu anno 2006

Wie was nu de onbekende derde persoon?

Bepaalde feiten en gebeurtenissen uit het verleden komen soms aan het licht door oude geschriften of advertenties uit oude kranten. Zo kwam mevr. Geertruida Grotens-Uitslag, Emslandweg 6, te Ommen via haar vader dhr. G Uitslag te Wezep en vrijwilliger bij de Oudheidskundige vereniging "De Broeklanden" te Oldebroek, in het bezit van een exemplaar van de Elburgse Courant van 5 april 1922. In deze krant stond het volgende overlijdensbericht vermeld:

Heden overleed onze geliefde Tante
Vrouwe ARNOLDINA JOHANNA NOBEL,
Douairière Mr. S.J. Baron van Pallandt.
"IJsselvliedt", WEZEP, 5 April 1922.

      Mr. J.P. GRAAF VAN LIMBURG STIRUM,
      Gravin VAN LIMBURG STIRUM - VAN SMINIA.
        Elspeet.

      C.L.A. GRAAF VAN LIMBURG STIRUM,
      Gravin VAN LIMBURG STIRUM - DE BLOCQ VAN SCHELTINGA

        Oranjewoud.

      Mr. A.G.W. Baron BENTINCK VAN SCHOONHEETEN,
      Barones BENTINCK VAN SCHOONHEETEN - PHILIPSE.

        Raalte.

      M.R. Baron BENTINCK TOT BUCKHORST.
      Barones BENTINCK TOT BUCKHORST - SPEELMAN.

        Wassenaar.

      De begrafenis zal plaats hebben op EERDE, Zaterdag 8 April te 3 ure.
          Geen bloemen.                 Eenige kennisgeving.

    De ondergeteekenden wenschen in dit blad hun dankbare erkentenis uit te spreken jegens de

    Hooggeachte Vrouwe Arnoldina Johanna Nobel

    Douarière Mr.S.J. Baron van Pallandt van Eerde.

    Overleden den 5en April 1922. Haar nagedachtenis zal bij ons als
    hare arbeiders steeds in dankbare herinnering blijven.


    De gezamelijke Arbeiders,
                  E. HOLLANDER, Fzn.           W. WIJNHOUT.
              A. HOLLANDER, Fzn.           F. LINDEBOOM.
              A. HOLLANDER, Azn.           M. HOLLANDER.
              H.J. SCHOONHOVEN.            JAN VAN OMMEN.
              DRIES HOLLANDER              H. DEKKER
              E. VAN OENE                  G. DEKKER
              H. DEKKER
    WEZEP, 5 April 1922

Uit deze berichtgeving blijkt dat de overledene behoorde tot de familie van Pallandt en op zaterdag 8 april 1922 is begraven op Eerde. Uit een tweede advertentie in dezelfde Courant over dit overlijden en geplaatst door het personeel van deze adellijke familie op het landgoed "IJsselvliedt" spreken zij hun dankbare erkentenis uit jegens de Hooggeachte overledene. Ook de 26 pachters van het landgoed geven in deze krant hun blijk van ontroering bij het overlijden van "onze Hooggeachte Landsvrouwe". Hun waardering voor haar was zo groot, dat zij gezamenlijk op de dag van de uitvaart en begrafenis de kist gedragen hebben van Huize IJsselvliedt naar het station te Wezep over een afstand van drie kilometer.
Daarna verder per trein naar Ommen, waarna zij naar Eerde werd gebracht en hoogst waarschijnlijk is bijgezet in deze grafkelder. Het kan haast niet anders dat de aanvankelijk onbekende identiteit van de derde persoon deze vrouwe Arnoldina Johanna Nobel is geweest.

Waar kunt u de grafkelder vinden?

U kunt de grafkelder vinden in Eerde tussen de Eerderveldweg en de Meertjesweg, dicht bij het werkgebouw van Staatsbosbeheer aan de Meertjesweg.
Voor de Hammenaren: "In de Hammerbocht rechtdoor naar de Sahara. Na de eerste kruising nog 125 m en dan goed zichtbaar aan de linker hand. Verminkte beuken geven nog aan hoe het dodenweggetje had moeten worden."

Met dank aan mevrouw E. Oudshoorn-van Pallandt.

Inhoudsopgave