Maandblad Onze Taal 6 van juni 2009, p. 176
Onlangs is duidelijk geworden dat een Romeins schrijfplankje uit de collectie van het Fries Museum, gevonden in 1914 in een terp bij het Friese plaatsje Tzum (een paar km ten zuiden van Franeker), de oudste geschreven tekst bevat die in Nederland te vinden is. Eind 2007 werd het plankje op initiatief van Tresoar (Fries Historisch en Letterkundig Centrum) en het Fries Museum naar de universiteit van Oxford gestuurd voor uitgebreid onderzoek met nieuwe, verfijnde technieken. Op basis daarvan is vastgesteld dat de Latijnse tekst op het plankje dateert van 23 februari 29 na Christus.
 |
| De oudst geschreven tekst die in Nederland bestaat. |
Schrijfplankjes werden destijds gebruikt als 'briefpapier'. Op het hout werd een laag was gesmeerd waarin men met een griffel een tekst schreef. De schrijver van het plankje uit Tolsum drukte zó hard dat het hout nog sporen draagt van de tekst. Het onderzoeksteam onder leiding van twee wetenschappers uit Oxford en een deskundige uit Leiden heeft met behulp van speciaal ontwikkelde computersoftware al die krassen en inkepingen op het plankje zichtbaar kunnen maken, en zo de tekst volledig weten te ontcijferen. Hierdoor is ook duidelijk geworden dat het niet gaat om een koopcontract voor een koe, wat eerder werd gedacht, maar om een schuldverklaring tussen een slaaf met de naam Carus en een onbekende schuldenaar.
Het Nederlands Dagblad schrijft 24 apr. 2009:
Het plankje werd gevonden in 1914 bij het Friese terpdorp Tzum en het Latijnse cursiefschrift werd toen vertaald door de Groningse hoogleraar Carl Wilhem Vollgraff. Deze beweerde dat het ging over de verkoop van een rund, maar in de loop van de jaren ontstond steeds meer twijfel over de juistheid van zijn vertaling.
Nu, bijna een eeuw later, blijkt uit onderzoek met nieuwe technieken en meer kennis van het oud-Latijnse schrift, dat Vollgraff de plank volledig missloeg. De tekst blijkt namelijk een schuldverklaring tussen de slaaf Carus en een schuldenaar van wie de naam onbekend is. Ook konden de onderzoekers de exacte datering vinden op het plankje: 23 februari in het jaar 29 na Christus. Het schrijfplankje is daarmee de oudste geschreven tekst die in Nederland is gevonden.
De tekst op de voorzijde van het plankje begint middenin een zin. De onderzoekers vertaalden
het als volgt: ,,…ik verklaar te hebben ontvangen een geldbedrag afkomstig van Carus, slaaf van
Iulia Secunda, dat ik aan haar (?) moet teruggeven op de dag waarop hij/zij zelf erom zal vragen
of aan wie dit zal toekomen.’’
Waarschijnlijk was het plankje het laatste in een set van drie schrijfplankjes.
Het schrijfplankje is vanaf 25 apr. 2009 te zien in het Fries Museum.