Hammer Waordnbook
bekt better as 'n
Dictionary of topics in the local language of Den Ham

---

Vuurwaord:

Kotte handleiding vuur 't gebroek, mar a'j extra dinge wilt weetn aover dit waordnbook, klik iej op
Hammer Waordnbook Oetleg

Toch he'j 'n paar directe anwiezingn neurig vuur de oetspraak van waöre dee aans zint as in 't nederlaans.

1. à in dàt 'dat'; bàssens 'zeer veel, uitbundig'. Vuur 't schriefgemak wödt 't accent vot-elaotn in waöre woer as de a nig naor de kotte ae.
2. ae in klaer 'kleren'; maer 'meer'; berrestae 'bedstede'.
3. ao in jao 'ja'; daonig 'danig, hevig'; waord 'woord'.
4. aö in waöre 'woorden'; staörig 'kalm, gestaag'.
5. ö in kökkn 'keuken'; pöttie 'potje'. mangs ok met de de./no. ø wieregeemn.
6. De eind-r in klaer en klaor wödt stemloos (amper oetesprökkn), mar vuur 't laesgemak wödt he wal obbeschreemn (opgeschreven). Vgl. eng. sport wa'j oetsprekt as [spaoht].
7. Het zinnegie: 'hij heeft opgeschreven' haör iej as 'hee hef obbeschreemn', mar dat wödt vuur 't laesgemak 'hee hef opeschreemn'.
8. De stomme e's en i's wödt net as in 't nederlaans gebroekt, dus onbenullig wödt neet 'onbunullug'!
9. Mangs wödt de oetspraak wieregeemn en dat steet aait tussn veerkaante haakn, hopp' ik [hoppe ik].

---

't Waordnbook

---

alozie

Duurgaons met lidwaord 't' oetesprökkn, dus 't alozie, nl. 'het horloge'. In 't mnl. orloy 'uurwark', mar oetendelijk van 't gr. horologion 'uurwark', vormd oet hora 'uur' en legein '(ver)telln', dus dat wat de uurn telt en angif.
'n Mooi gebroek van 't alozie is as kompas, mar dan mu'j wal in 't achterheuf hooln dat 'n klein'n wiezer tweemaol in 'n etmaol rondgeet, dus dat 't er wat halveert mut wönn'n.
Laot 'n klein'n wiezer naor de zunne wiezn. De bissectrice (deellijn) tussn de 12 en 'n klein'n wiezer gif dan 't zuudn (dus ok 't noordn) an. 'n Makkelijk vuurbeeld: As 't zes uur 's mirgs is, dan mut 'n klein'n wiezer, dus percies 't westn anwiezn, want daor steet de zunne. De helfte tussn de zesse en de twaalf is bie de dree, dus dat is't zuudn; mar dat wuss'iej zo ok al wa.
N.B.: Bie zommertied mu'j de bissectrice tussn de 1 en 'n klein'n wiezer nemm'n.

anvarge

Idiomatische verbinding. In de zinne: A'k oe neet tevölle anvarge bin; 'A'k neet tevölle van oe eise'. 't Is 'n metathesis in 't ablautende waordpaar vargn 'vergen (eisen)' en vraongn 'vragen'.

baos, baors

Alvleiskliere of pancreas.

batse

'n batse, mv. batsn. Volns de van Dale is de etymologie onbekend vuur zo'n 'grote ofgeronde schuppe'. In aluminium-oetvoering ok as ballastschuppe vuur grof, lös en lich gerei.
'n Batse wödt in feite toch gebroekt vuur eets gröttere possies as wa'j met 'n schuppe ('t puntige ding) doot.
De batse besteet faelijk oet dree stukke: De krukke, 'n steln en 't blad of leppel. Vuur 't opscheppn (scheppn steet in ablaut met schuppe) bint er batsn met wat hollere blaa dee neet zo stik op 'n stelln staot. Zukke neume wiej 'schepbatsn'. Um 'n hof umme te spittn kö'j better 'n stekbatse hemmn, want den steet rechter an 'n stelln. 'n Schuppe den ech vuur 't stekkn is, dat is 'n 'steek', met 'n zwaorder en veerkaant blad en ok'n dikkern stelln, mar den he'j in d'Hammer grond faelijk neet neurig; duurdat he daorumme zwaorder is kö'j dat ding met rech 'n zweetleppel neumn.
'k Heurn ees de batse 'n billnschuppe neumn, asof 't er 'n pondigen met 't gat op was gaon zittn en der zogedaonig twee butsn 'dökke' inekummn waarn. Daormet komme wiej ok in de buurte van 'n etymologie, want butsn is 'n dialectvorm naöst botsen en dat kump wier van 'n oolder warkwaord butten 'stootn' en boten 'slaon, kloppn'. Dee waöre staot wier naöst en. to butt, 'stootn, rammn' en to beat 'slaon'; en wat dach iej van het eng. butt 'oetaende, billn' en buttocks 'billn' (zeet bille, billn). Dat voert oons naor ohdu. bozan 'slaon' (vgl. Amboss 'aambeeld') en in du. dialectn kump butzen en butschen ok nog vuur.
In het ono. bauta 'slaon', got. bautan st.ww. 'slaon, stootn'; angelsaks.(= ooldeng.) béatan; tir. (Tirools dial.) bôssen 'stootn, slaon'. In 't no. is 'n bauta 'n gedenksteen', behöwn en in de grond eramd.
Der zit dus 'n germaansn wottel in *baut, but en dat vewis nao no. but, buta, butt.
buta (noors)
1. 'n boom daleslaon, in kleine bölle houwn.
2. (Telemark) arbeide flitig 'naerig warkn'.
Ono. buta bie butr 'n kot stukke van 'n boomstam (n. ijsl. búta, bútr, aovereenkoms in zwe. dial. but ''n bonkn grond, kloetn').
butt 'ofhöwn bol van 'n boom.
'n Mooie excursie in dee taaln. Zö'w 't mar ofrondn met te zengn dat 'n batse 'n gebutste schuppe is? 't Is jao bekloppt ! Kiekt ok nog ees naor dit waordpaar:
klutsje gew. 'vrachtje' dat in 'n zak edraengn wödt naöst dial. klatsie(n) en
butsje 'buil, bult' naöst dial. batsie(n) 'kleine batse, ingedökt schuppie'.
't Beroerde is dat Nicoline van der Sijs zeg dat in 't germaans de ablautreeks a, o, u neet vuurkump, mar daor hoof oons Hammerplat hum toch neet an te hooln?

Baevert

'n Baevert 'De Bevert' is 'n klein riviergie in 'n Ham, vuur 'n deel ok grensriviergie met de gem. Ommen. 't Riviergie 'De Bevert' verzameln zien water, via 'n zwikkie kleine vennewatergies, oet de vennestreek oostlijk van 'n Ham.
Baever is 'n oold waord vuur 'n water(loop) in 'n vennestreek en daankt 'n naam, net as de deersoort baever, an zien roodbroene kleur.
Der waarn faeluk twee Baeverts, ene oet 't Hammerfleer - den ok baomn bedoold is - en ene oet 't Linderfleer, 'n Linderbaevert.
Baevert is 'n ofeslettn collectief maervoud (z.a.).

bestriens

'n Relict van 't Ooldsaksisch vuur schrielings (dat zelf kump van schriedelings). Noe is Ooldsaksisch faeluk inwisselber met Ooldengels en verduld, in 't Engels besteet dit relict ok nog in de vorm van 'n transitief warkwaord, nl. to bestride, bestrode, bestridden, als 0.1 schrijlings (gaon) zitt'n op 0.2 stapp'n aover. In beide gevall'n wied in 't kruus óf wied in 't schrit. Daorumme is in 't Duuts Schritt nog aaltied 'n 'pas of trae', mar ok 't kruus in de bokse'.
In 't Hammerplat bint dee waöre ok neet wied van mekaar! Preuft mar 't verschil tuss'n: "He kwamp 't er anschrien!" en "Hee kwamp 't er anstrien!" Anschrien is 'met grote, stevige of weerdige stapp'n gaon', mar anstrien is 'ok met grote traen, mar dan helliger'. Zo is 't ok egreuid: schrien hef hum ontwikkeld tot 'schrijden' en strien tot 'strijden' (bestriens op 't paerd óf wied in 't kruus).

bille, billn

z.nw. Dat is noe 'n deel van 't zitvlak, mar dat is (was) 't neet in 'n Ham, daor bedooln ze de dij 'dieje' met, zoas 't in nfri. nog is. A'j estöt wönn'n in 't dikke van de bille (in 't miln van de dieje) dan koe'j der 'n blonde stae an aoverhooln. In ablaut naöst mekaar: bal, bel, bil, bol, bul gif aorig an da'j met de ronde vörme te maakn hebt. A'w 't in 'n Ham aover 't onderaende van 't lief hebt, dan zae'w nog aait 't gat; 'n pars pro toto 'n 'deel vuur 't geheel'.

billn

ww. Het scharpn van 'n möllnsteen, m.b.v. 'n bilhamer.

blekkn

't Is kinderzeekte (nl. mazelen) met o.a. as symptoom 'vlekkerige oetslag'. Het is verwant met 't mnl. blec 'vlek'. Kotumme he'j blekkn, dan he'j 'vlekkn'. A'j oaver Muutndiek langs (H)ekkn kwammn, dan reupe wiej as kinder (ca. 1949) - nao 't anraakn van de muure van 't hoes van (H)ekkn (Blekkenhorst) - "bie Ekkn krie'j de blekkn!" En dan koe'w mekaare duur antikkn 'anstekkn'. Alhoewa Blekkenhorst is gien 'vlekkenhorst' (z.a.).

bloazn

beteeknt gewoon poesn, mar soms kan 't aans oetpakkn. D'er gong mie een lichie op toen 'k zaage dat in de busse bloazn faeluk in de beurze (knippe) bloazn beteekn. D'er bint maer plaasn van geldopslag bekend, 't had 'n busse könn'n waen!

Bol

'n Bol. 'n Hoesnaam van Bolman. Too te schriemn an'n vuurva den wonn'n op 'n ronn'n bult 'n rondachtige baodemverheffing'. 'n Breed verspreid begrip. Via Duutslaand tot in Skandinavië too.

bösseln

- zie du. bosseln

brulfte

- (znw.) (nl. bruiloft). Van het mnl. bruutlocht, bruullocht, brullocht, brullucht, bruloft, broedlachte of brulft. Het is 'n saamnstelling van bruut en loft. Loft kump van 't saks. lofen, het hdu. laufen. 't Was dus 'n loop naor de broed. Broed was in 't mnl. 'jong getrouwde vrouwe', mar ok 'verloofde', diegen dus den duur 'n man 'verloopn'wödt. Bruien beteeknt 'slaon' of 'stootn' en dat zal te maakn hemmn met 't beslaopn of tot vrouwe nemmn.

bunte, bente

- v. bunt- bentgrös 'benaming vuur maerdere op natte zaandgrond vuurkommnde grössoortn, zoas Molinea caerulea (Moench) 'Piepnstreugie' en Deschampsia caespitosa (P.B.) 'Roewe Smele'. De waöre caerulea en caespitosa beteeknt resp. 'hemelsblauw en zodevormnd'.
't Piepnstreugie is ok één van de soortn dee 'n rol spölt bi vergrössing van heideveldn.

daangn van de wekke

zundag, maondag, dinsdag, woensdag, donderdag, vriejdag, zaoterdag; in saamntrekkingn: zunnigmirg, maonigmaan, dingsdigaomd, 's wonseldaangs, donderignach, vriejdesmirs, zaoterig 11 uur.

diek

'n Diek. In Oost-Ned. is dijk of diek identiek met weg. Ene an'n diek zettn moe'w dan ok zeen as ene ontslaon, de laan oetstuurn, wier 'an de weg' zettn.

eme, eem

'n natuurlijkn waterloop'; naemnvorm van ame. Ooit zol de Wetterk (van 'n Muutndiek naor d'Ommer grentweg) zo heetn hemm'n.

fitsie(n)

(znw) 'een bettie, 'n vleugie, kleinigheid, tikkeltie'. 't Lik op ndl. pietsie dat ok 'n klein bettie wiergif. Mar dit liekt 'n oolder waord en is daenkelijk verwaant met 't du. Fitze 'strange gaorn; gevlöchn wisse (biev. stro); krökke, plooie'. In 't mhdu. vitze, ohdu. fizza; qua klaank verwant met osa. fittea, oen. fitt 'gedeelte van 'n gedich' en oskand. fit 'baordsel van weefsel; zwemvlies bie vogels'. 't Lik 'n fitsien op 't gri. pèza 'vootvrieje, wreef v.d. voet'. 'n Opstaondn raand op 'n voot en daorduur te vegeliekn met zeum 't raandtie an de klaer, 't boordsel' en dan ok met 'n strange (straank) gaorn, woe'j an't baordsel met vedan munt.

foezel

(znw.) '1716 ‹hdu. Fusel of Nd. foezel. 't Waord is 't eerste attesteert in 't bargoens (du. Rotwelsch), mar de ofleiding is onbekend. Foezel is ongezuuverde alcohol woer nog foezelöllie inzit, kotumme slechte janaever. Foezelöllie is 'n mix van zgn. heugere alcohooln (met maer C-atoomn as ethanol, de consumptie-alcohol) dee ontstaon zint oet de vegisting van suukerhooldnd gerei. Dee heugere alcohooln bint duur de langere molecuuln ok wat streuperiger, vandaor 'n naam foezelöllie, mar wat 't verveelnde is dat ze ok minder good roekt en smaakt. Daorumme wödt ze normaliter oet 'n foezelöllie oetdestilleerd.

fossn, fussie

(znw.)(nl. pluk, plukje).

gammel

(bnw) 'oold, vevölln; neet stevig; beroerd, slech in örder, flauw'. Al in 1466 gebroekt vuur 'oold' (met name van haring). In 't Noors nog aait 'oold'. Zeet wieder EWN.

gas(t), gaste

(znw.) 'n Gas(t) 'veer of maer garmn/gormn 'schoven' tot 'n hok tingn mekare zet'. De oetspraak is 'n tikkeltien lastig. 't Geet van 'n oopn 'a' (zoas in blad) naor 'n maer gekneppn 'á' (zoas in lastig). Vgl.: 'n gas 'één hok van gormn' naor gaste 'gerst' en dan naor gaste 'hokken', mar ok 'bezeuknde leu'.
Het ww. is gass'n, opgass'n 'hokken, ophokken', dus 'hukke zettn'.
Etymologie: In 't mnl. is gast 'n variant van garst dat zowal 'gerst' as 'korenhok' kon beteekn. Meestal 'n hok van veer gormn gemeeid graan. Umdat in de umringnde dialectn ok wal van 'n paap of menneke wödt esprökkn, kö'w daenkn an 't mnl. gast als 'man, manspersoon'; vgl. no. steinmennene 'de steenmannegies, stapelties steender um de wandelroutes te markeern'.

giezeln, roewgiezeln

(ww) (spr. giezeln), prof Weijnen kon der neet good oetkommn en a'k mie neet druk maakt harre aover de oetspraak en betekenis van de Eyja-fjalla-jökull, lett. de 'eiland-berg-gletscher'. As den 2010 neet zovölle asche de loch in espuujn had dat de vleegtuungn der las van hann'n - dan ha'k nooit ezeen wat de relatie met giezel was.
De Ieslanders sprekt de dubbel 'll' wat dikke oet en dan klinkt 't oongevaer as 'dl', euja-fjadla-jeukuudl. 'n Gletsjer is in 't noors jøkul; de 'ø' is 't zelde as de 'ö'. Op'n boer, dus in 't lokale plat van de Noorn, bedoolt ze der aait 'n is-tapp [spr. iestap] 'ies-tabbn, 'n iespegel' met. In dee betekenis is't ok 'n dalehengnde pille ies op 'n barg. Vuur'n gletsjer zo as wiej daor aover daenkt', 'n iesrivier, sprekt ze lever van isbre, isbrede, de ies-(oet)bred ing. In 't oold-zweeds is-ikil, bornholms iggel,'t ooldere deens egle, zuud-jutlands egel, oold-germaans gicel, oud-saksisch îses gicel, engels icicle [spr. aisikl], oost-fries îs jökel, met klaankverandering ieskegel.
Feitelijk kö'w noe zengn dat 't Ieslaandsejökull 'kegel' beteeknt. Noe wödt de 'k' ok mar al te makkelijk 'schj', daenkt mar an 't noordduuts (plat) 'ik', hoogduuts 'ich' en dan in 't zuudn 'ieschj'. Net zoas ze in Vroomshoop skoele zegt en wiej schoole. 't Veschil tussn oons zark ' grafsteen' en 't duutse Sarg
Noe aemn terugge van 't oold-germaans gicel naor *gichel, gieschjel naor 'giesel, giezel'.
Giezeln is dus gien sniejn mar 't raengn van iestäbbegies; hoo grötter, hoo roewer!

glint

't glint, (znw) mangs ok 'gleent, gelint'. Oet 1317 'balustrade, hekwark, umheining'. De v.Dale zeg dat kump van ge + linteel 'baomndörpel' < Oold-Fra. lintel. 't Is wal 'n gewestelijk gebroekt begrip. Daenkt mar an 't Glint in Lemel(e). Het is 'n oet paölder en latwark bestaonde ofscheiding, um gröslaand of twee boernstae te scheidn.

gloepns

(bnw.) alderbassns, drietns, duftig; in oetdrukkingn as gloepns stark, gloepns gek met etc. 't Had ooit te maakn met gloeps 'voel, duurtrapt' en met gloepn 'de oongn tot smalle streppelties (glippies) dichte trekkn', eig. loern. In het no. beteeknt glupsk 'gulzig, vretzuchtig', van glup 'knap, geweldig', mar ok 'gat, glippe'. Dit leste kenn wiej biej oons ok, glippe 'gat, gaapnde snee'; vgl. ndl. 'gluip, glop', no. 'glipe'. Iej könt dus 'n gloepnse glippe in 'n kop hemmn.
Vgl. Deens glubsk 'steengood', Niejnederduuts glupsch 'groot, zwaor', Ndl. gluipsch, gluips 'voel, gloeperig'. 't Hoope vaegt kö'w zengn dat gloepns zo intens is da'j tot de glippe (tot 't gaagien) gaot. (Zeet ok 'voel').

graanz'n, graanz'n, egraanst

ww. 'met 'n nösterig gezichte observeern'; vgl. no. granske 'secuur onderzeukn'. Tingnwoordig vaker gebroekt vuur 'gromm'n, snauwn, zeurn'.

griepwiedte

(znw.) 'bereik, reikwijdte'; lett. grijpwijdte neet as zodaonig in 't nl. Net zo min as griepofstaand; wal rekwiedte en rekofstaand.

haar, lage, laor, loo

(znw.) Een nieje etymologische gedachngang gif 't volnde liesie wier:

In vrogsaksisch 't legere versus 't heugere	geaspireerd lahare vs. hahare	maer gutturaal lagare vs. hagare
bie ronding en klemtoonverschuiving	låhere vs. håhere	lågere vs. hågere
met nog 'n stàppie	lohere vs. hohere	logere vs. hogere

Onderweg hier en daor in de ontwikkeling bliemn stekkn en lokaal veschillnd ofeslettn zint lo(h)en, lage(n) en lare(n) (saks. lœ(h)(n), låge(n) en låre(n)) vuur de legere grondn en hare(n) (saks. håre(n)) vuur de heugere grondn aoverebleemn.
Vrömd is wal da'w in 'n Ham gien haor mar haa' zegt; vgl. Kloosterhaa'. Ok 't maervoud haa's he'w i.p.v. haöre. Vgl. de Heure in de punte van saamnloop van Slinge en Berkel net ten westn van Borculo(o).
't Feit dat 'n legere stae, 'n loo, 'n laoge/lage of 'n laor, as oorsprong 'n vrieje, moerassige plekke in 'n bos zal ewes waen, voern't toch tot 'n ladingsveraandering in disse begripn. Zee kreengn de betekenis 'lös bos (met lichtingn), gebroeksbos'. Het gebroek van bos as mastbos leiddn mu'j rekkn ok tot lösse stae, zodat loo hum ontwikkeln kon tot 'lösse plekke in 'n bos'. Mar vuur 't gebroek wal leever op 't dreugere zaand! (Vgl. De naamsontwikkeling van Loon op Zand in B&S.)
'n Laor wödt noe umschreemn met 'intensief benut bos; bosweide' en 'n haar, haor met 'een opduuknde zaandrugge in 'n vennestreek'.
N.B.: In België kan loo vanwaege dee leegte en nattigheid ok 'poel' beteeknn! Vgl. m.en. lah, low; n.en. low ‘laag’.
't Een en 't aander wödt duudlijk a'j de etymologie 'lege(r)' en 'heuge(r)' in de veschillnde oons umringnde spraokn vegeliekt.
De -lage-naamn vormt 'n vuurnamelijk noordoostelijke populatie in 't laor-naamngebied. Duur Bahlow wödt lage umschreemn as 'n feuchte Niederung, 'natte leegte'.
Kieke wiej naor 't bepaolnde deel van de saamnstelling dan blik den zowat aait betrekking te hemmn op de richting, de grondsoort, de vorm van 't veld, de plaantn en deers daor, in de breedste zinne op de gesteldheid, de anblik van 't betraffnde lage.
Aselage, Hasslage (met haazn); Barklage (met barkn); Bramlage (met braom); Bentlage (met bente, bunte, 'röschn'); Burlage (van de boerschop); Dinklage (woer aover 't dink, ding 'rech' wönn esprökkn); Elslage (met elzn); Elmlage (met olmn 'iepen'); Espelage (met espnbeume); Vortlage (bie de voorde); Gonselage (gaanzn); Hetlage (heide); Hengstlage, Hinxlage (hengstn); Kalverlage (met kalfies); Krollage ('t 'gekrulde, kromme' lage); etc. Zeet wieder bie Jellinghaus, want den gif 'n heele vrag an lage-naamn.

't Harvelt

In 't plat heur iej Tarwel, Tarvel, Tarvelt met as naödere anduuding bie Tarwel 'de familie Reuvers' betraffnd óf op Tarwel as grondgebied woer de fam. Reuvers wont. In 1520 was in de schattingsregisters al spraoke van 'n Esken op 't Harvelt toobeheurnde an Herman Radeker. Herman zal as 'waangnmaker' of faeluk 'radmaker' in 'n Ham an 'n Brink wont hemm'n en Esken dus op 't haarveld 'de woeste grond (veld) op 'n zaandrugge (haar). In dit geval 'n zaandrugge/zaandruggie parallel met en westelijk van 'n Muutndiek ofwa tussn 'n Bol en Aalders.

hellig

(bw.)(nl. boos,nijdig).

karspel, kaspel, kerspel

Ooln naam vuur 'n parochie. 1289 van karke + spelln (verklaorn). Spel is de verkondiging van de rechtsbeslissingn, mar daornao dan de contrei'n woer at ze geldig waarn. Vgl. toenwaand.

kats

(bw.) helemaol.

kluppel

de (m.); mv. kluppel; dim. kluppeltie(n). Ndl. knuppel dat ca. 1654 is dissimileert oet cluppel, cleppel. Sinds 1470 bekend as 'warktuug um te klopp'n'. Kluppel haört dus bie klopp'n. Vgl. eng. club, no. klubbe, ndu. Kloppe.

knas

'kraakbeen' (zie: knoers, knoerts, vgl. hdu. Knorpel). Aanv. vuur oetwassn, knobbn, etc., mar later maer begrip.

kneewaangn

Kneeholte.

knien, knien'n

.... Dut 't knien het hok van binn'n op slot, zint de kasdage neet wiet vot.

kons, kottns

köster

(nl. koster), kump van 't la. custor, dat is ontstaon oet custos 'bewaker', voloet custos templi 'bewaker van de tempel'. De köster is de bewaker van de roerende en onroerende zaakn in de karke. 'n Tarm köstern hef daorduur ok de betekenis 'kleine karweigies verrichtn' kreengn.
Der wödt vake zeg: "ik bin vedage mar zo'n bettien an't köstern" of: "Laot den kael toch köstern, he kump vanzelf wa too an wat iej graag wilt dat he dut." Umda'j bie kleine klussies nogal wat hen en wier draentelt is 't er ok de betekenis 'kuiern' bie ekummn, biev. in de vorm: "Hee veuln hum slof en köstern 'n heeln dag rond 'n haerd." Duurdat 'n schoolmeister der vrogger vake 't beroep van köster bie dee, kö'j ok 'n tarm 'schoolmeistern' teengkommn vuur dat kötteln of draenteln.

Kottier

In oole bronn'n van 'n Ham komt ok de schriefwiezn vuur Cartier, Kartier, Cortier, Kortier. De verklaoring is fraoi simpel. 'n Naam Cartier stamt oet 't Picardisch, de tongval van Noord-Frankriek. In 't Ooldfraans was dat carretier, charretier. Dat verbastern in 't Picardisch en daorduur later ok in 't Middelnederlaands tot car(re)tier 'carreman / voerman'. Zo is in 1296 in Paries documenteerd Martin le charretier 'M. de voerman', den aenkele jaorn later in 1300 wödt umschreemn ass Martin qui mainne le chariot 'M. den 't karregie ment'.
De vormn Cartier, Kortier en Kottier komm iej nog regelmaotig teengn.

krieschen

(ww.) (nl. krijsen). 't Wich nam krieschend de bene - het kind liep krijsend weg.

laar

Zie 'haar, laar, lage, loo'.

lage

Zie 'haar, laar, lage, loo'.

Linde

Oorspronkelijk 'n marke verneumd naor 't riviertie de Linde, woervan 'n naam teruggegeet op 'n vuur-germaans'n of 'n keltisch'n wortel lindo 'water'. Duurdat leu 'n naam in 't saksisch of frankisch neet maer begreepn voongn ze 't rivierbegrip nog mar ees too en sprakkn ze van Linderbekke, asof de bekke 'n naam van de marke had ekreengn. Dat mag wa, want dat is net as bie de Drentse Aa, alleent dat was ok al 'n ooln naam en den hef de wisselnde naamn van de buurtn der umhen ekreengn.
Um 'n naam Linde te bookstaamn volgt hier nog 'n aantal vuurbeeldn.
1. In 't Iers, 't Keltisch dus, is linn, mv. linnte 'viever, meer, zee'.
   
2. Linde/Lende is 'n riviertie in Zuud-Freeslaand dat langs Wolvega stroomt. Dat daor ok 't plaasien lindebrugge bie haört is arg logisch.
   
3. Hans Bahlow gif in zien beukien aover geografische naamn dat lind slög op 'moeras', mar dat is ok neet oetzunderlijk, want woer was vrogger gien moeras langs bekk'n en riviern.
   
4. Dieter Berger schrif dat de linge in het betuws dialect 'kanaal' beteeknt. De Linge stroomt in de Betuwe jao tussn de Rijn- en de Waaldiekn.
   
5. Ok bie 't Vordense Linde, 'n boerschop' kan hum eets dargelijks hemm'n vuuredaon en is misschien wa de 'Lindensche Laak' 'n naamgever.
6. In 't book van de Vlaamse Gemeentenaam'n steet Linden, bie Lubbeek in Vlaams-Brabant. De dialect-oetspraak is [linge]. De bronn'n geeft: 1129 apud Lendam, apud Lindam (Lat. apud = bij); 1148 Lindina; 1220 Linden; 1265 Walterus de Tylia.
   Linden is oorspronkelijk 'n Vuurgermaansn waternaam, ofeleid met 't hydronymische suffix -ina van de Indo-Europese wortel *ledh, met nasaalinfix *lendh,, 'schitterend, uitbuigend'. Duur verdoffing van 't tweede deel ontstund oet Lindina, Linden, dat bliekns de Latijnse vertaling Tylia volksetymologisch as linde 'lindeboom'wönn'n opevat.
7. De Leine, de linker ziedrivier van de Aller, ontsprink op 't Eichsfeld ten westn van Worbis in Thüringn en mondt oet ten noordn van Schwarmstedt (Nedersaks'n). De bronn'n: 1347 bi der Leyne, 1241 prope Leinam, 1075 fluminis Leine en dat geet terugge op 1001 Lagena, 1013 Lagina. Ok hier wier 'n oetgaank -ina, dus 'n waternaam.
't Is duur de baanke wal aait oppassn! Zeukt eers naor 'n oolstn naam'n! Moch bliekn dat den ooln naamn - zoas dat bie gehuch'n 'Linde' bie Zuudwolde en Diepenveen 't geval is - resp. Linlo (1290)en Lynloe (1390) waan'n, dan is 't er sprake van 'n 'lindnbos', wonnaer neet den bos 'n naam van bie de linde ' bie 't water' hef ekreengn. (Kiek ok bie 'laar/loo'.)
Berkel & Samplonius (B&S) schrieft aover Linde: (ge. Twenterand, O.) 1381-1383 dat nye huis to Lynne, 1803 Linde; betekent 'bij de lindeboom'. Nou daor he'k zo mien bedaenkn teengn. 't Bint naamn oet 'n vaer verleedn, net as de Vechte (z.a). Dat nye huis to Lynne kon ok wal ees 'nieje hoes bie de lynne(rbekke)' beteekn.
B&S bint er zelf ok neet helemaol aoveroet, want bie Linden (gem. Cuijk, N.B.) 1400 Lynen schrieft ze: "Een waternaam Lind(e) is echter niet uitgesloten (vgl. Linne, Linschoten) en dan: (plaats) aan de Lind(e)."
Kieke wiej dan wieder bie 't Limburgse Linne (gem. Maasbracht): 943 kopie eind 11e eeuw linne; 1057 kopie 2e helft 12e eeuw Linna; 1220 de Linne; 16e eeuw Linden, Lynde; 2e helft 16e eeuw Lijnn; "deze naam heeft tot enkele speculaties aanleiding gegeven. Een oudere gissing gaat uit van een waternaam, vergelijkbaar met kelt. *lindo- 'water', Welsh lliant 'stroom' (etc.)." De Limburgers zelf neumt 't plaasien Lin.
Bie Linschoten steet o.a. (ok wier oet B&S): "waternaam Linde 'de zachtjes stromende' (vgl. du. linde). Du. lind 'zacht, week, soepel'." Hiervan wödt ezeg (Kluge) dat 't wsch. neet verwant is met lat. lentus 'zwak (beugsum), taoi, traog'.

loo

Zie 'haar, laar, lage, loo'.

Maerschendiek

'Meersendijk'. 'n Diek langs de maerschen. Ok eets wa'w oet mnl. hebt aovereheuln. Gemeerscht, gemerscht was 'n biev. nw. dat 'weilaand bezittnde' in 'n mersch(e), meersch(e), marsch(e), maersch(e) wiergif. In het mnl. was maersch 'n znw. vr. of mnl. De beteeknissn waarn:
1. Beemd, laand an water of duur water umspeuld; weilaand, weide; 't vlakke veld.
2. moeraslaand, brooklaand.
Iej könt er oe van alns bie vuurstelln, zo beziedn de Linderbekke. Zeet wieder 'diek'.

Magele

Naam van 'n boerschop in 'n Ham en aertieds naam van 'n marke. Oole bronn'n 1381-1385 geeft Magele, Magentlo; 1456 Magentlo; 1457 Magele, Magel 1499, 1576 Maegele.
't Leste deel lo beteeknt '(gebroeks)bos'.
't Eerste deel mut fraoi zeker n bievoeglijk naamwoord waen en kan ofkomstig waen oet 't ooldsaksisch, woerin magan, magen de betekenis hef van 'groot, krachtig', net as in t middelduuts magen, in 't ooldengels meagen, en in 't niej-engels main. De 't' in Magentlo hef 'n verbindingsfunctie tuss'n magen en lo. Dee zelde functie hef de t-klaank in waöre as erentfest, hoffentlich, morgendlich. Dee verbindingsfunctie valt faelijk onder 't heuf hiaatdelging, biev. in de vraoge 'Wat is-t-er mis?'. Het erbie slepp'n van 'n letter wödt efelkustiek neumd. Den letter den as dat hiaat mut votpoetsn zoe'w glutinant 'plakletter' könn'n neumn.Den plakletter kump ok vuur in 'n achternaam Barmentlo.
De vorm vuur 'groot' kump aoverigens ok vuur in magatheida, 'n ooln naam vuur de Lüneburgerheide, woerin de 'n' vot is, een verschiensel da'w syncope neumt.
Hoe dan ok: Magele beteekn oorspronkelijk 'het grote bos'. 't Bos is vot mar Magele bleef as naam van de boerschop bestaon. (Hollaand is ok al lange gin 'Holtlaand' maer.)
Toch kan d'er 'n functie maer wes waen van dat gebroeksbos, mar dan wal op 'n Mageler-Es. In 't Ooldhoogduuts en Ooldsaksisch is 'n tarm mahal 't begrip vuur 'gerichte, gerichtsstae'. (Zol 't Jeudenkarkhof daor dan toch vuur 't leste gerichte bedach waen?)

marke

miegempe

(znw.) mier (Familie: Formicidae). 't Eerste deel mieg is van 't ww. miegen, mnl. migen 'pissn, urineern'. As oe 'n miegempe stek dan dut he oe iets venint en dat spul mierezuur óf methaanzuur zit in de achterliefskliern van Rooie Bos-miegempn, mar ok in de braandhaöre van processieroepn (-rupsn). 't Twiede deelempe - ok wal emt en empt neumt - is verwaant met 't Duutse Ameise. In 't Ooldengels ('t zelde as Ooldsaksisch) was emt, æmte nog æmete, van æ 'of, weg' en mait-a 'snien' (dat leste deel zit ok in Meißel 'beitel'). 'n Empe is dus 'n ofsnieder van of vuur zien nössmateriaal. Dus dat æmete is in 't Niejengels ant ewörn, in 't Hoogduuts Ameise en in 'n Ham empe.

miere

(znw.) nl. muur, murik (gesl. Stellaria). In Duutslaand nog aait 'n gebroekelijkn naam die Miere vuur oonze (sterre/vogel)muur. De herkomst van 'n naam miere is onbekend.

mieter

(znw.) 1483 ‹mijt 'geldstukkie'. Allenig in vebindingn gebroekt, zoas gien mieter 'volstrekt niks'. 't Dut mie gin mieter 'het dut mie niks'.

mok

(znw) de; g.mv. en vuur zowiet a'w weet (ca. 1615) haört 't bie muik, meuk 'week'. 't Is 'n ontstekking in 't vel (dermatitis) an d'onder-achterkaante van 'n paerekoot. 't Kan nat en dreuge waen.
Dat 't Noorse myk, mjuk en 't Engelse meek ok o.a. 'week, zachte' en 'riepe' beteeknt, verbaazn mie. In zo'n geval mu'w daor makkelijk 'n gemeenschoppelijke basis vuur vin'n! Den vinne wiej in 't Latijn, mucus is 'sliem [spr. sliem], snotte'. Wieder he'k ekekkn bie Mok

't Nemmelder

Het Nemelaar, is 'n laor (z.a.) dat vrogger inneklemd lag tussen de bekkies 'n Wetterk 'wetering' en 'n Baevert 'Bevert' in de marke Noordmaer in 't nw. van 'n Ham, noe deelgemeente van Twenteraand. 'n Naam lik ontstaon duurdat de Wetterk 'n vroggern naam eme hef ekend en dat daor 't 'laor' - met anwas 'N' - naor is verneumd ('n Eme-laor; lokale uitspraak: 't Nemmelder). Faeluk net as 'n Everzul via Neverzul, 't Neverzel etc. wönn'n. Zeet wieder 'laor' en 'eme'.

naerig, nèèrig

(bijv. nw.); vlietig, spaorzam, d'er aoveroet waen'. Te vergeliekn met 't mndu. nerich 'op zien naering (voeding) ach geemn'. Aoverdrachtelijk 'spaorzam, zuunig, mangs ok gierig'.
't Begrip naerstig 'naarstig' zal bes wal van invlood op 'naerig' waen, mar hef hef in de grond 'n aandere inhoold. 't Besteet al in 1350 in't mnl. ernstich 'ernstig', de begin- n is ontstaon oet de lidwoord- n, biev. 'n aernstig kaerltie. olm
(znw) de (m.); g.mv. molm van vergaon holt’,vgl Litouws elmes 'liekvoch'; een van de gevaorlijkste zeektes in 't timmerholt, m.n. dann'nholt en eeknholt dat duur inwatering in de greui ontstaon is; syn.: molm, veur. Zeet ok 'roodolmig'.

oongnbraan

(znw. mv.) de, wenkbrauwn. Wödt mar sporadisch maer ezeg en dan faelijk duur leu van vuur 1950. Oogbra verwant met 't du. Augenbrau, daor wönn'n anvankelijk de wimpers met bedoold, mar 't woord Augenbrau hef 't ooldere woord 'haorboog' (baomn 't ooge) vedrungn. E.e.a. bliekt nog wal oet oons mnl. brade, ogenbrade ' wenkbrauwe, wimper. In 't no. øyebryn, nno. augnebryn ono. brun, o.en. bru, en. brow. N.B.: De no. y is 'n smalle uu, d.w.z. sprek iej oet met extra getoete lippn.

pölle

(znw) de, pölle. 'n Langwarpig onderkussn. Fijn um op te lingn, maar de vaern schöttn vake nao ene kaante. 't Is via, via 'n vebastering van 't lat. pulvinus 'kussn'.

pork

(znw) de, pörke. Kleuter, hummeltien, mar ok 'n kind dat eets te klein is vuur ziene jaorn. 't Wödt ok wa gebroekt vuur deers. In 't noors is purk ok 'n onderkruupertie, mar daornaöst 'n smaeris (plitie-agent). Bie de Noorn is purke ok 'n scheldwoord vuur 'n vrouwe, 'motte'. 't Woord zal wal ofstammn van 't lat. porca 'motte, varkn'.

ronge

(znw) de, rongn. 't Zelde as 't nl. rong, nl. de veer staonders op 'n waangn woer as de waangnledders tingn an ezet wönn'n. Later ok, de staonders - en dan van iezer - op'n mallejan, slep- en spoorwaangns. En. rung, m.eng. van 't o.eng. hrung 'dwarsholt; verwant met o.eng. hring 'ring'. In 't Eng. ok 1. 'nstok tussn de pootn van 'n stool, 2. één van de sportn van 'n ledder, 3. 'n zwaorn stok of knuppel. De 'h' wis op 'n zwak oetesprökkn letter en kon ok wal 'n 'w' waen. Daormet komme wiej dan op het du. Wrange, nl. wrange en het no. rong, renger. Zeet wieder vanDale bie wrang (2) en de verwiezing naor 't eng. wrench.

ronneken

(ww.) 't Zachte hinniken van 'n paerd. Het is 'n klaanknaobootsend waord (onomatopee) en as zodaonig verwant met ronken, vgl. mndu. runken 'snörkn' en in 't ohdu. runco 'ik snörke'. De gereconstrueerde indoeur. 'n wortel is *reu, woer ok rune en rommeln op teruggegaot. In ’t Munsterlands is ’t ok ronneken (mangs rönneken) en doar hebt ze de volnde betekenisinhoold an tookent: wiehern; schallend lachen. Hee ronnekn van 't lachn kump mie bekend vuur.

roodolmig

(biev. nw.) 't lik op ‘roodolm’ ofwal ‘rooje olm’, 'n soort roodachtig, iezerhoolnd slib in water.

schieuw

(znw. onz.) 't Schieuw is 'n vogelverschrikker en 't waord zal in 'n Ham al wal rap tot 't verleedn heurn. 't Kump van 't mnl. schu, scu 'vogelverschrikker', mar ok wal van 'n maense zeg ('n schieuw van 'n wief).
As bnw. schieuw kenne wiej 't van biev. 'n schieuw paerd 'schuw, schrikachtig'. De leste vorm wödt hoo langer hoo maer duur 'kopschuw' vervöngn. In 't mnl. was dat schu, scu, schouw, scouw (vgl. du scheu [sjoi], en. shy [sjaai], no. sky [sjuu]). In het mnl. sleug de achtergevoogde 'w' op de verbaöngn naamvalln. In 't nnl. kwamp he ok bie de eerste naamval. Zeet vaerder EWN.
't Biebeheurnde mnl. ww. is schuwen, schiwen, schouwen, schauwen, 1265-1270 ‘schuw waen, oppassn vuur, oet de weg gaon’. In 't hdu. scheuen, Oold-Kark-Slavisch scuti (opjaangn). Toch pikt (kleeft) er wat onbegreppns an 't waord, want ok in 't du. kan Vogelscheuche - wat haerkoms betraf - neet good verklaord wönn'n.


siepel

(znw.) (nl. ui). Vgl. du. Zwiebel.

slakke

(znw., mv. slakk'n) 'n Raar waord in 't Hammers. Het liekt wal of dat oet 't Nederlaans is aoverenömm'n. De verwachting was dat dat slakke, slaekke was of eets dargelijks. In't Gelders besteet de oetdrukking: "De haze en de snigge hebt gelieke 'n ooldjaorsaomd". G.W. Kuijk in 't Gelders Dagblad van 18 okt. 1995 (pag. LB2STA) schrif dat met de volnde oetleg:
Slakke en het Nedersaksisch snigge könt ok klanknaobootsnd vormd waen. Zee bint in de loop der eeuwn oet 'n hele oole waordstam ontwikkeld, den ongevaer as sjli mut hemmn eklunkn. Misschien was't wal een naobootsing van 't zoengnde geluud dat ontsteet a'j duur 't sliek van 't wad kuiert. Waöre as sliem, sliek, slik, slakke, sliem, mar ok de waöre as snecke (Oostmiddelnederlaans), Schnecke (Hoogduuts), snegl, snaekke (Deens), sneil, snigel (Noors), snail, slug (Engels; 'n eerstn met huusie, 'n tweedn zonder, dus 'n naaktslakke), slekke, slakke (Daemters), snigge (Achterhooks en Twents). De waöre slakke, slekke, snegl, Schnecke, snigge geeft allemaol an da'w van doon hebt met 'n weekdeer, dat zien sliemerige, glibberige, gliensternde pad trekt.
"De slekken kroept, wieluu kriegt raengn", zegt ze in Daemter en umgeving.

sleef

(znw.) 'n sleef, (mv.) de sleemn; 'n soepleppel, polleppel, mar in ieder geval 'n grootn leppel en as zodaonig ok gebroekt vuur 'n laank persoon ('n sleef van 'n kael). In 't mndu. slêf, sleif en in ndu. net as bie oons slef [sleef], hdu. dial. Schleef. In 't no. sleiv, slev, de. slev [sleew]. In 't gereconstrueerde germ. *slaif- bie 't ww. *slîfan; angelsaks. tó-slífan, 'n stark ww. met de betekenis 'kleumn' (kloven) en in 't en. slive met daorbie 't znw. sliver 'spaönder' (mar dan wal 'n reedlijken, ene woe'j met scheppn könt).

sleifern

Noe zegt ze in 't skand. ok sleiv tingn 'n zwempoot of zwemvoot (zeet sleef). 't Ww. wat daorbie haört is sleiva, sleivar en dat is dan zo mooi dat dat angelsaksisch (= ooldengels), 't skandinavisch en oons nedersakisch vake zo dichte bie mekare staot. De umschrieving van sleiva is 'onbehölpn ne met slingerende voote gaon' óf 'klompn of schoone dee slobbert um de voote'. 'n Koo kan ok oet 'n bek sleifern. De kern van 't waord is dan ok slib zoas in slibberig en slibbern 'glien'.

Slenke, Slaenke

'moddergat in de weg', mar in plaasnaamn is 't naamn vuur göttn, geuln in de Waddn benoordn Freeslaand en Grönningn. In 't mnl. is slenke 'poel, greppel'; fri. slink(e) 'n geul in 'n schorre'; westfri. slenke 'nauw en moerassig dal' en in 't hdu. dial. Schlenke 'straotgötte'. Dissn naam kump al vuur sinds 1350 en hengk met 't al aemn oole warkwaord slinkn 't hoope en dat beteeknt zowal 'minder wönn'n' as 'slingern'. De gedachn gaot in dit geval oet naor 'n soort delta van de Linderbekke vuurdat he in de Regge kwamp. 'n Delta met kleinere eslunkn streumpies, dee al slingernd duur 'n leegte - den wie noe de Slaenke neumt - de Regge bereikn.

Slooijer, Sluier, Sluyer

't Is 'n bienaam van 'n vuurvader den neet al te rap was; van mnl. sluyeren, sloyeren, zw. ww. tr. 'traog waen, teumn, doelloos rondkuiern'; twents: drao waen.

Sokken, Sokk'n, Sokk'n-bakker

De beteeknis is allichte 'van Sokke' (zoas Wimm'n 'van Wim' is), mar den vuurnaam - of in dit geval dat patroniem - kump in 'n Ham neet vuur. Dan mut zo'n naam wal importeerd waen. De o-klank zal dan via 'n ao-klank in 'n Ham kumm'n waen, dus als *Saoke. Saok'n, dus van 'van Saoke' wödt grandeerd nao 'n schöffie as Sokk'n oetesprökk'n. Saoke is dé saksische oetspraak van 'n Freesn vuurnaam Sake. Het Ooldfrees sake beteekn in ndl. 'zaak, strijd, rechtszaak'; later maakn de Freesn d'r ok 't sjiekere Zacharias van.

spikke

Vlonder van dikkere stammegies aover 'n sloot of wetterk um toogaank te kriengn tot 't laand derachter. Oet mnl. en hdu. specke, spicke' 'n riezedam = spijk 'vlechwark van rieze'. In 't Ooldengels was spaec 'n kleinn tak'. As zodaonig kö'j dus ok onderscheid maakn tussn "Wegdam" en "Spekdam".

spinne, spinde

Bewaarplaasse vuur ettnsgerei. 't Kump van middeleeuws Latijn spenda 'ettnskaste', faeluk 'giftn vuur de armn'. 't Heurt bij lat. (di)spendere 'oetdeeln'. De oetdrukking daorbie is dan ok 'vuur de spinne gaon' 'um eets te pakkn'.

Stitte, de

De Stitte is 'n hoesnaam vuur zowal de femilies Stertjan als Stirtjan. Stertjan is 'n verschrieving wes bie de burgerlijke stand in Ommen. 'n Femilienaam stamt oet Magele, want daor was van origine een Jan den op 'n Stirt (staart) wonn'n. 't Was een stàtvormig stukkien grond. De vorm ten Starte kump ok vuur. Zie Stoefstart/Stoesses.

Stoefstart, Stoefstert, Stoesses

Boerderieje an 'n Laertendiek en veneumd naor 't stàtvormige, ofgestompte stukkie laor dat later duur de anleg van de vaort is ofesplitst van 't grotere Stoevelder, Stoevelaor of 't Stoolder. In het mnd. is stûf 'stomp, d.w.z. zonder punte'. Het mnd. stuve is 'n stumpie, 'n bol, 'n aovergebleemn aende'. As 'n laor dan vuur 'n gedeelte kapt wönn'n, dan heul ie stobb'n en stubbegies aover en 'n jaor later was dat al wier 'n lege boskazie. Zo'n leeg stroekgewas heetn in 't mnd. stuvete.

Stoevelaar

A'j van Janmansbruggie 't Achterbrook inloopt dan he'j links het Stoevelaar, Stoevelder of Stoolder, de stae woer ok de boswachterswonning steet. Dat Stoolder was vrogger völle groter dan noe. De boerderieje van Janman heetn vrogger ok 't Stoevelaar en dan was 't er nog 'n stompn oetloper richting 't Nemmelder (den kaamp tussn Laertndiek, de grendweg (Ommerweg) en de vaort. Zie Stoefstart.
'n Laor was 'n gebroeksbos (zie 'haar') dat duur ieder bod kappn en sneuin bezeeid was met oetloopnde stubbegies, in 't mnd. (Middelnederduuts) stuve. Dat mnd. kö'j ok wal de Hanzetaal neum'n, want dat wönn'n zelfs nog esprökkn duur de handelsbaomlaoge (upper ten) in Riga. Zutphen was ok 'n Hanzestad en daor he'j nog "De Stoven" (noe ok industriegebied).
Oons waord stobbe, stubbe (vanDale) is 'n variant van stuve. Beide wödt in verbaand ebrach met 't Griekse stuein 'oprich'n, stiefmaakn'; stobbe is evormd naöst stoof, stoven 'ofgekapt vertakt en beworteld onderaende van 'n holtachtig gewas'. Stobb'n/Stoven, boomstrunke van akkermaolsholt (langs de kaante van akker(tie)s greuiend kröppelholt van eekn). Akkermaol kump van akker + maol in de beteeknis ‘merk, markering’. Maolbeume wönn'n vrogger eplaant umme de graenze van 'n eingndom an te geemn. Moodermaol 'moodervlekke'; iezermaol 'iezerroesvlekke in linn'ngood'.
Wee'wt nog? 'n Stoovelder is 'n gebroeksbos dat prebeert wier aoveraene te komm'n, in competitie is met krabbel en aander ongerief.
In Zuud-Duutslaand neum'n ze 'zich oprich'n, aoveraende komm'n' studen en dat is verwant met 'stut, paol' met as gevolg dat daor met Stauden ' struuke en heesters' bedoold wödt, mar in de rest van Duutslaand bedoolt ze d'er noe 'vaste plaantn' met.

straks

tamee, temee

biew. van tied (1896) van te + mede, 'meteen, straks, umslieks'. Vgl. temet van te + met dat ok 't zelde kan beteekn.

Tarvel, Tarwel

Zeet 't Harvelt.

teumn, teumn, (e)teumt

(ww) nl.'draaln'. Mnl. toven, tuven 'wachn, aarzeln; ophooln, hindern, vastehooln'. In 't skand. tøve 'aarzeln, draaln', mar dan ok al hoo vaker met 'gezwam' derbie.
o.t.t.: ik teume, iej teumt, hee teumt, wiej teumt, iejleu teumt, zee teumt
o.v.t.: ik teumn, iej teumn, etc.(vandaor de oetspr. variant 'tuumn')
v.t.t.: ik hebbe teumt, etc.
Van teumig gaon kan 't pöttie neet prötteln.

tiejn, teug, (e)taöngn of tiejn, teeg, (e)teengn

(ww) nl.'tijgen'. Van 't mnl. tien, tijen, mar duurgaons in de betekenis van 'ondernemmn, ter haand nemmn'. Tiejt toch an 't wark! 'Gaot toch an 't wark!

toenwaand

(znw) 'gevlöchn waand an hoes en schure'. Zeet EWN 'tuin'.

tuug

(znw) 't, gin mv. Eigenlijk de 'oetrusting' van maense, paerd, schip en waangn. In 't mnl. tuuch, tuych 'gereedschop' en het getuuch, getuych, getuge 1. een stuk good, stof; 2. gereedschop + manlijke gemechte (ok manlike getuychnisse; 3. al datgene dat tot de persoonlijk oetrusting haört; 4. oetgeruste schare. In het duits das Zeug 'oetrösting, gereedschop, de neurige dinge, matriaal'. In 't fries túch 'oetrusting". In 't noors tøy (spr. tuij) 'het gerei' net as bie oons.
't Geet wal aover 't spil wa'j antrekt (optuungn), naor oe hentrekt of da'j oettrekt (oftuungn). Vuural dat leste hef daorduur 'n biebetekenis kreengn en gees nog zo gek neet. Tuug dat neet good in mekare stek mu'j oftuungn, oet mekare nemm'n. Tuug kan daorduur ok slaon op 'pröttel/gespuis'.
Woer a'j al dat goeie tuug of zundaagse tuug mut laotn, daor a'j vrogger 'n tuugkiste vuur.

tuugkiste

(znw) Mooie, vaak bewarkte, kiste woerin a'j 't tuug, de klaer - en dat was 't meeste - konn'n opbarngn. In wat duurdere oetvoeringn zatt'n der ok nog vakkies in vuur speciale dinge, zoas de halsketten, 't alozie en zukswat. Zo'n vakkie kon extra mooi wönn'n oetevoerd, dan wönn'n 't ech schrienwark. Zo'n vakkie in de kiste heetn dan - althans in 'n Achterhook - 't inschrien [schrien met lange ie].

tuugliene

(znw) 'n liene woer a'j 't tuug an ophengt um 't te luchn of te laotn dreungn; in feite noe al de liene woer a'j de wasche an ophengt.

tuumn, tuumt, etuumt

(ww) oetspraakvariant van teumn z.a.

Vechte, de

'n Riviernaam met de beteekenis 'stroom, rivier'. Kennelijk vrogger 'n algemeen'n waternaam, wat wa blik oet 't feit da'w in Nederland der twee van hebt. Ok in Noordrijn-Westfaaln, ten zuudn van Eschweiler stroomt de Inde en de Vicht 't hope as ziettak van de Rur (Roer) um oeteindelijk 't water bie Roermond in de Maas te stöttn.
Of noe de Germaan'n diss'n naam hebt meteslept naor Ierland of dat 'n naam van Keltische, meugelijk ok van proto-indo-europese oorsprong is wee'k neet, feit is wal dat in 't Iers feacht (afh. v.h. Ierse dial. spr. facht, fecht) 'rivier, stroom' beteeknt.
Een nog wiedere gedachte brengt mie bie 't Ingweoons (pre-fries of kustgermaans) dat met völle vraogteekns an 't Brits (dus Keltisch) dut daenkn. Zoas Putten naöst Petten steet, zo zol dan Vucht naöst Vecht staon.
'n Stofname 'vocht' was in 't mnd. nog 'vucht', ohd. fûcht, woerbie wie'j teruggegaot tot 'moeras'. Berkel/Samplonius schrieft aover 'n plaatsnaame Vught, dee in 1250 as Fughte wörn eschreem'n dat fuchte onld. is vuur 'drassige bodem' met de opm. dat 't misschien een ofgeleide vorm is van 't ndl. vocht.
Wiej könt dan noe 'n naam Vecht naöder preciseer'n en 't een 'moeras-stroom' neumn en dat geldt (hef egöldn) vuur beide riviern in Nederland. (Had Hans Bahlow 't in ziene Deutschlands geographische Namenwelt dan toch bie 't rechte aende!)
Mooi is wieder te zeukn met de combinatie Regge / Rugge (resp. zietrivier v.d. Overijsselse Vecht / zietrivier v.d. Schelde, Waterhoek - Ruien).
Regge, Ingweoons gebied en Rugge, ofr. gebied.

Vischers

Hoesnaam an de Slaenke met de beteeknisse van de Vishorst. Noe is höss (horst) een heugte begreuid met beume, mar wat dut dat vis daor dan vuur? Iej zolln daenkn an 'n visstekkie daor an de bekke of 'n visscher den daor wonn'n, mar nog maer vuur de haand lig is dat 't kump van 't mnl. visse 'ulk, bunzing'; 1375 via Noord-Fr. oet Lat. vissio 'wezel'.

voel

(biev.nw.) [spr. voel] ndl. vuil, eng. foul, no. ful, mnd. vûl ; in al dee taaln eig. 'tzelde, nl. 'rot, smaerig, stinknd'.

waenakker, wentakker

(z.nw.; m.) stae op 't bouwlaand woer deers en warktuungn (meesta pleuge) vuural dreejt óf waent (nl. wendt wödt (ok 't kopaende neumt) en woer de grond daorduur vake ok vaster is. 'n Naam kopakker kump ok vuur.

wettern

(ww.) steet in ablaut naöst 'watern' en hef de betekenis de deers 'water, melk geemn', kotumme 'laotn drinkn'. De oetdrukking geet net as bie drinkn en drenkn 'laotn drinkn'. Drinkn doo'j zelf en iej bint 't onderwarp (onaovergankelijk = intransitief), drenkn is laotn drinkn en dan is 't deer 't liend vuurwarp (aovergankelijk = transitief z.a.).

weseboom, wieseboom

(z.nw.; m.; nl. weesboom) In 't Oostmnl. boom of paol de'j baomn op 'n voor heuj of stro legt um't dale te drukkn en dan vaste te bindn (vuur 't leste ha'j faelijk 'n bindhaakn neurig). 't Eerste lid is neet good veklaord, enerzieds (van Dale) zeg dat vuur 't eerste vermeld is in 1550 as mnl. we(e)se 'weilaand'. Een synoniem is weiboom dat er ok vuur sprek.
Dat in aandere gewestn ok ponder eneumd wödt kump van 't mnl. ponderen 'waengn'('t antal pondn bepaoln). Vuur 't pondern gebroekn wiej later 't waord uenster; kwamp nauwer, iej gongn van 't pond 't oons 'uensies bepaoln'. Duudelijk is da'j dan 'n boom gebroekn punders an te hengn.
'n Aandere oetleg is da'j - op dee kleine kaörties van vrogger - 'n stämmegie oet 't bos trökkn ('n boswees maakn) en den vuur 't andrukkn gebroekn.

willemoods

(biev. nw.) Met opzet. Van 't mnl. willemoedes, willemoets, willenmoedes. 'n Willemoet of wilmoet beteekn in 't mnl. 'willekurige handeling, gewelddaod'.

zwilln, zwilln, ezwild

(ww, trans.). Nl. Zwelen, zweelde, h. gezweeld. 1405-1422 't biemekare harkn van gemeejd grös. Van 't Litouws svilti (zengen), de betekenis den ten grondslag lig an ‘t op heupe harkn’ is ‘dreungn’. (landbouw) (m.betr.t. oetgespreid heui) bie-ene harkn in lange regels, dus in 'n zwil (vgl. nl.: zweel)

---

Hammer Nederlaans

't Is al 'n aorigen schof eleen da'k de oetglierders van de Hammenaarn dee prebeert Heug Haarlemmerdieks te prootn deels - met knipoge - hebbe opeschreemn. Hier 'n kleine bloemlaezing.

Hij was slim te pas gekomen.
Ik moest aanmaken om de bus te halen.
Help me even de auto aanschuiven.
Ik heb je gisteren ook met het aandrukken van de auto geholpen.
De jongen was op een brommert aan het rondknappen.
Hij heeft daar een maal op zijn balg voor gekregen.
Het werd tijd dat hij appelweek werd afgehouwen.
Eens moet Biliam aangepakt worden.
Krijg maar goed toe bij de sterke ribben.
Ik kan het wel vernemen.
Het doedelt me nu niet meer.
Dat gerei pikt zo machtig.
Eerst de deur losdoen en dan weer toedoen.
De middendeur los laten staan.
Mijn vader heeft er enorm mee zitten pakken.
Hij smijt mij de deur in 't gezicht.
De weg was helendal maalzand.
De wind was mij uit de band gegaan.
Hij is groter als mij.
Even vragen als hij dat wil doen.
Wij doen er zoveel bij.
Ik ben vaak naar Den Ham heen.
Daar knoei ik dan aan de auto.
Vervelend als daarbij je het zand in de ogen guurt.
Het zand was niet zo slof.
De vooras van de fiets zat danig ral.
Daarom sloeg ik mij voor het hoofd voor.
Wel met de handschoenen aan.
Het werk is 't voornaamste.
Daarna had ik mijn gerak al gehad.
De fiets ging er achtereers in.
Dat is al zei de vent. (Dat is waar.)
't Waaide dat het een aard had. (Lijkt mis, maar is goed.)
Het was zo'n aardigen die je wel lijden kon.
We kuierden over alles en nog wat.
Wil je de tuiglijn wat hoger ophouden?
Hier recht verdan vind je 't wel.
Hij praatte maar als over het bidden.
Hij kreupelde geeneens niet.
Niet weten aan welke post je je moet schobben.
Ik zal hem voort even aanpassen.
Een schoer met een paar harde knapperts.
Even de hamer op de balken toeleggen.
Egbert stak de rongen in de lankwagen. (Rong is 'n ech ndl. waord; eng. rung)
Het had niet slim veel om hakken.

---

'n Vrendelukkn groot van Gerrit Nevenzel.